Orzeczenie TSUE z 4 lipca 2025 r. w sprawie C – 582/23

W wydanym 4 lipca 2025 r. wyroku w sprawie C-582/23 Trybunał Sprawiedliwości Unii potwierdził, że ochrona praw konsumenta nie podlega ograniczeniom czasowym, a ważność postanowień umowy można badać w dowolnym momencie postępowania.

TSUE: Prawa konsumenta ważniejsze od proceduralnych ograniczeń

W sprawie C-582/23, dotyczącej kredytu we frankach udzielonego przez Getin Bank, spór nie dotyczył jedynie treści samej umowy i jej ważności. Kluczowe było pytanie, jakie uprawnienia — a właściwie ich brak — posiada sąd upadłościowy, gdy rozpatruje sprawę dłużnika, który wcześniej nie zakwestionował umowy, mimo że mogła ona zawierać nieuczciwe klauzule.

W polskim prawie upadłościowym sędzia-komisarz sporządza tzw. listę wierzytelności. Lista ta staje się podstawą dalszych decyzji i nie może być dowolnie zmieniana ani przez sąd upadłościowy, ani przez inne organy. Nawet gdy sąd powziął uzasadnione podejrzenie, że wierzytelność banku oparta jest na abuzywnej umowie, nie mógł samodzielnie tego zweryfikować.

W praktyce dłużnik, często pozbawiony środków do życia i profesjonalnej pomocy prawnej, nie miał realnych narzędzi do obrony swoich praw. Nawet gdy umowa zawierała rażąco nieuczciwe postanowienia, a bank domagał się spłaty z tytułu nieważnej umowy, sąd pozostawał bezsilny.

TSUE ocenił taki stan rzeczy jednoznacznie krytycznie, uznając, że przepisy krajowe, które zniechęcają konsumentów do dochodzenia ochrony wynikającej z dyrektywy 93/13, naruszają prawo unijne.

W wyroku C-582/23 Trybunał zaznaczył, że krajowe sądy muszą mieć możliwość samodzielnego badania uczciwości umowy, niezależnie od wcześniejszych etapów postępowania, i nie mogą powoływać się na wcześniejsze decyzje czy ostateczność listy wierzytelności.

„Dyrektywa 93/13 wymaga, aby sąd upadłościowy mógł ocenić nieuczciwy charakter postanowień umownych i wyciągnąć z tej oceny właściwe konsekwencje” — orzekł TSUE.

To orzeczenie wprowadza zasadniczą zmianę — od tej pory sąd nie może pozostawać bierny, widząc roszczenia wynikające z nieuczciwej umowy, nawet jeśli dłużnik wcześniej nie zgłaszał zastrzeżeń.

TSUE poszedł dalej, podkreślając, że ochrona praw konsumentów nie może pozostawać teorią. Jeżeli krajowe procedury utrudniają lub zniechęcają do korzystania z tej ochrony, dochodzi do naruszenia prawa unijnego.

W analizowanej sprawie frankowicza TSUE zwrócił uwagę, że system prawny w Polsce narażał dłużnika na pogłębiającą się trudną sytuację finansową. Mimo wątpliwości co do legalności roszczeń banku, z wynagrodzenia dłużnika nadal potrącane były środki. Aby zakwestionować dług, musiałby się liczyć z dalszym wydłużeniem postępowania upadłościowego — co często było barierą nie do pokonania.

Wnioski z wyroku TSUE w sprawie C-582/23

• Prawo do sprawiedliwości nie może pozostawać fikcją — musi być realne, skuteczne i dostępne;
• Sądy mają obowiązek reagować z urzędu, nawet jeśli wcześniej nikt nie wnosił formalnych zastrzeżeń;
• Konsument nie może ponosić konsekwencji swojego wcześniejszego milczenia, jeśli nie znał swoich praw lub nie miał dostępu do pomocy prawnej.

Treść wyroku TSUE C-582/23

1)      Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, w świetle zasady skuteczności, należy interpretować w ten sposób, że:

stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, które przewidują, że w ramach postępowania upadłościowego osób fizycznych, po zatwierdzeniu listy wierzytelności przez organ sądowy, bez zbadania przez ten organ potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków rozpatrywanej umowy i po wszczęciu postępowania przed sądem upadłościowym, ten ostatni jest związany tą listą, a w związku z tym nie może ocenić nieuczciwego charakteru warunków zawartych w umowie kredytu, na której opiera się wierzytelność umieszczona na tej liście, ani zmienić tej listy, lecz powinien zawiesić postępowanie i zwrócić się do tego organu sądowego z pytaniem o ewentualnie nieuczciwy charakter tych warunków.

2)      Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, w świetle zasady skuteczności, należy interpretować w ten sposób, że:

stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, które w ramach postępowania upadłościowego osób fizycznych nie przewidują możliwości zarządzenia przez sąd upadłościowy środków tymczasowych mających na celu uregulowanie sytuacji upadłego do czasu rozstrzygnięcia kończącego badanie nieuczciwego charakteru warunków zawartych w umowie kredytu, z której wynika wierzytelność umieszczona na liście wierzytelności zatwierdzonej przez inny organ sądowy bez zbadania przez ten organ potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków rozpatrywanej umowy.