W dniu 10 listopada 2025 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał dwa ważne postanowienia dotyczące kredytów powiązanych z frankiem szwajcarskim: C-137/25 Woluc oraz C-160/25 Wawicz. Obie sprawy odnoszą się do umów Banku BPH, opartych na wzorcach dawnego GE Money Banku, i dotyczą możliwości usunięcia z klauzuli przeliczeniowej wyłącznie marży banku.

Rozstrzygnięcia wzajemnie się uzupełniają. W sprawie Woluc TSUE zajął się przede wszystkim związaniem sądu pierwszej instancji oceną prawną sądu apelacyjnego. W sprawie Wawicz określił natomiast warunki, pod którymi umowa może pozostać w mocy po usunięciu nieuczciwego elementu klauzuli kursowej.

Klauzule kursowe dawnego GE Money Banku

Umowy będące przedmiotem postępowań przewidywały indeksację opartą na średnim kursie franka szwajcarskiego ogłaszanym przez Narodowy Bank Polski. Kurs ten był powiększany o marżę sprzedaży banku albo pomniejszany o marżę kupna, której wysokość ustalał bank.

W orzecznictwie pojawiły się dwa stanowiska. Według pierwszego z klauzuli można wykreślić samą marżę i dalej wykonywać umowę według średniego kursu NBP. Według drugiego marża i kurs średni tworzą jeden mechanizm przeliczeniowy, którego nie można podzielić bez zmiany jego istoty. TSUE nie wskazał jednego rozwiązania dla wszystkich umów, lecz określił kryteria, które sąd powinien zastosować w konkretnej sprawie.

W sprawie Woluc kredytobiorcy domagali się ustalenia nieważności umowy i zwrotu zapłaconych świadczeń. Sąd Okręgowy w Warszawie stwierdził nieważność kredytu, uznając między innymi, że nie można zachować klauzuli przeliczeniowej po usunięciu wyłącznie marży banku.

Sąd Apelacyjny w Warszawie uchylił ten wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Nakazał przyjąć, że umowa może nadal obowiązywać po wykreśleniu części klauzuli dotyczącej marży kupna i sprzedaży.

Problem wynikał z art. 386 § 6 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z nim ocena prawna sądu drugiej instancji co do zasady wiąże sąd ponownie rozpoznający sprawę. Sąd Okręgowy uznał jednak, że wskazanie apelacji może być sprzeczne z dyrektywą 93/13 i wyrokiem TSUE z dnia 29 kwietnia 2021 r. w sprawie C-19/20, Bank BPH.

Trybunał potwierdził, że zasady pierwszeństwa i skuteczności prawa Unii nie pozwalają na związanie sądu pierwszej instancji oceną sądu odwoławczego, jeżeli jest ona sprzeczna z jednoznaczną wykładnią dyrektywy 93/13 wynikającą z orzecznictwa TSUE. Sąd powinien wówczas pominąć błędne wskazanie, nawet gdy prawo krajowe nakazywałoby mu jego zastosowanie.

Sąd nie musi wcześniej kierować kolejnego pytania prejudycjalnego, jeżeli prawidłowa wykładnia wynika już jasno z wcześniejszego orzeczenia Trybunału. Może zwrócić się do TSUE, gdy nadal ma rzeczywiste wątpliwości, ale nie jest to warunek odstąpienia od oceny sprzecznej z prawem Unii.

C-160/25 Wawicz – kiedy można usunąć samą marżę?

W postanowieniu Wawicz TSUE bezpośrednio odniósł się do możliwości dalszego obowiązywania umowy po usunięciu elementu dotyczącego marży banku.

Trybunał uznał, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie sprzeciwiają się pozostawieniu umowy w mocy po wykreśleniu nieuczciwego elementu dotyczącego marży, ale wyłącznie wtedy, gdy element ten stanowi zobowiązanie umowne odrębne od pozostałych zobowiązań zawartych w klauzuli. Musi on ustanawiać autonomiczne obowiązki, które można oddzielić od reszty warunku.

Nie wystarczy zatem stwierdzenie, że słowa odnoszące się do marży można wykreślić z tekstu albo że po ich usunięciu da się matematycznie przeliczać raty według kursu średniego NBP. Sąd powinien zbadać konstrukcję i funkcję całego mechanizmu oraz ustalić, czy taka ingerencja nie zmienia treści i istoty klauzuli.

Jeżeli marża nie jest odrębnym zobowiązaniem, sąd nie może podzielić warunku tylko po to, aby zachować umowę. Oznaczałoby to niedopuszczalną modyfikację jej treści i mogłoby osłabić odstraszający skutek dyrektywy 93/13 wobec banków stosujących nieuczciwe postanowienia.

Jak łącznie rozumieć postanowienia Woluc i Wawicz?

Oba postanowienia wyznaczają dwie części tego samego standardu. W sprawie Wawicz TSUE potwierdził, że częściowe usunięcie klauzuli jest dopuszczalne, jeżeli nieuczciwy element tworzy rzeczywiście odrębne i autonomiczne zobowiązanie. W sprawie Woluc wskazał zaś, że sąd pierwszej instancji nie może zostać zmuszony przez sąd apelacyjny do wykreślenia samej marży, jeżeli prowadziłoby to do zmiany istoty warunku i naruszenia prawa Unii.

Rozstrzygnięcia nie przesądzają automatycznie ani nieważności wszystkich umów dawnego GE Money Banku, ani możliwości utrzymania każdej z nich po usunięciu marży. Ocena należy do sądu krajowego. Powinien on ustalić, czy marża stanowi odrębne zobowiązanie oraz czy po jej wyeliminowaniu umowa może nadal obowiązywać bez przekształcania mechanizmu uzgodnionego przez strony.

Znaczenie postanowień dla frankowiczów Banku BPH

Najważniejsze wnioski wynikające z obu spraw są następujące:

• sąd nie może automatycznie „naprawić” umowy przez wykreślenie samej marży banku;
  • usunięcie marży jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy stanowi ona autonomiczne zobowiązanie możliwe do oddzielenia od pozostałej części klauzuli;
  • sąd musi ustalić, czy częściowe wykreślenie nie zmienia istoty warunku przeliczeniowego;
  • sąd pierwszej instancji nie jest związany wskazaniem apelacji sprzecznym z jednoznacznym orzecznictwem TSUE;
  • ponowne pytanie prejudycjalne nie jest konieczne, gdy prawidłowa wykładnia wynika już jasno z wcześniejszych orzeczeń Trybunału.

Postanowienia C-137/25 i C-160/25 mają szczególne znaczenie dla posiadaczy kredytów udzielonych według wzorców dawnego GE Money Banku, których stroną jest obecnie Bank BPH. Potwierdzają, że o dalszym obowiązywaniu umowy nie może decydować mechaniczne wykreślenie jednego fragmentu klauzuli. Konieczna jest analiza prawnego i ekonomicznego znaczenia całego mechanizmu indeksacji.

W dniu 10 listopada 2025 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał dwa ważne postanowienia dotyczące kredytów powiązanych z frankiem szwajcarskim: C-137/25 Woluc oraz C-160/25 Wawicz. Obie sprawy odnoszą się do umów Banku BPH, opartych na wzorcach dawnego GE Money Banku, i dotyczą możliwości usunięcia z klauzuli przeliczeniowej wyłącznie marży banku.

Rozstrzygnięcia wzajemnie się uzupełniają. W sprawie Woluc TSUE zajął się przede wszystkim związaniem sądu pierwszej instancji oceną prawną sądu apelacyjnego. W sprawie Wawicz określił natomiast warunki, pod którymi umowa może pozostać w mocy po usunięciu nieuczciwego elementu klauzuli kursowej.

Klauzule kursowe dawnego GE Money Banku

Umowy będące przedmiotem postępowań przewidywały indeksację opartą na średnim kursie franka szwajcarskiego ogłaszanym przez Narodowy Bank Polski. Kurs ten był powiększany o marżę sprzedaży banku albo pomniejszany o marżę kupna, której wysokość ustalał bank.

W orzecznictwie pojawiły się dwa stanowiska. Według pierwszego z klauzuli można wykreślić samą marżę i dalej wykonywać umowę według średniego kursu NBP. Według drugiego marża i kurs średni tworzą jeden mechanizm przeliczeniowy, którego nie można podzielić bez zmiany jego istoty. TSUE nie wskazał jednego rozwiązania dla wszystkich umów, lecz określił kryteria, które sąd powinien zastosować w konkretnej sprawie.

C-137/25 Woluc – sąd nie zawsze jest związany wskazaniami apelacji

W sprawie Woluc kredytobiorcy domagali się ustalenia nieważności umowy i zwrotu zapłaconych świadczeń. Sąd Okręgowy w Warszawie stwierdził nieważność kredytu, uznając między innymi, że nie można zachować klauzuli przeliczeniowej po usunięciu wyłącznie marży banku.

Sąd Apelacyjny w Warszawie uchylił ten wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Nakazał przyjąć, że umowa może nadal obowiązywać po wykreśleniu części klauzuli dotyczącej marży kupna i sprzedaży.

Problem wynikał z art. 386 § 6 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z nim ocena prawna sądu drugiej instancji co do zasady wiąże sąd ponownie rozpoznający sprawę. Sąd Okręgowy uznał jednak, że wskazanie apelacji może być sprzeczne z dyrektywą 93/13 i wyrokiem TSUE z dnia 29 kwietnia 2021 r. w sprawie C-19/20, Bank BPH.

Trybunał potwierdził, że zasady pierwszeństwa i skuteczności prawa Unii nie pozwalają na związanie sądu pierwszej instancji oceną sądu odwoławczego, jeżeli jest ona sprzeczna z jednoznaczną wykładnią dyrektywy 93/13 wynikającą z orzecznictwa TSUE. Sąd powinien wówczas pominąć błędne wskazanie, nawet gdy prawo krajowe nakazywałoby mu jego zastosowanie.

Sąd nie musi wcześniej kierować kolejnego pytania prejudycjalnego, jeżeli prawidłowa wykładnia wynika już jasno z wcześniejszego orzeczenia Trybunału. Może zwrócić się do TSUE, gdy nadal ma rzeczywiste wątpliwości, ale nie jest to warunek odstąpienia od oceny sprzecznej z prawem Unii.

C-160/25 Wawicz – kiedy można usunąć samą marżę?

W postanowieniu Wawicz TSUE bezpośrednio odniósł się do możliwości dalszego obowiązywania umowy po usunięciu elementu dotyczącego marży banku.

Trybunał uznał, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie sprzeciwiają się pozostawieniu umowy w mocy po wykreśleniu nieuczciwego elementu dotyczącego marży, ale wyłącznie wtedy, gdy element ten stanowi zobowiązanie umowne odrębne od pozostałych zobowiązań zawartych w klauzuli. Musi on ustanawiać autonomiczne obowiązki, które można oddzielić od reszty warunku.

Nie wystarczy zatem stwierdzenie, że słowa odnoszące się do marży można wykreślić z tekstu albo że po ich usunięciu da się matematycznie przeliczać raty według kursu średniego NBP. Sąd powinien zbadać konstrukcję i funkcję całego mechanizmu oraz ustalić, czy taka ingerencja nie zmienia treści i istoty klauzuli.

Jeżeli marża nie jest odrębnym zobowiązaniem, sąd nie może podzielić warunku tylko po to, aby zachować umowę. Oznaczałoby to niedopuszczalną modyfikację jej treści i mogłoby osłabić odstraszający skutek dyrektywy 93/13 wobec banków stosujących nieuczciwe postanowienia.

Jak łącznie rozumieć postanowienia Woluc i Wawicz?

Oba postanowienia wyznaczają dwie części tego samego standardu. W sprawie Wawicz TSUE potwierdził, że częściowe usunięcie klauzuli jest dopuszczalne, jeżeli nieuczciwy element tworzy rzeczywiście odrębne i autonomiczne zobowiązanie. W sprawie Woluc wskazał zaś, że sąd pierwszej instancji nie może zostać zmuszony przez sąd apelacyjny do wykreślenia samej marży, jeżeli prowadziłoby to do zmiany istoty warunku i naruszenia prawa Unii.

Rozstrzygnięcia nie przesądzają automatycznie ani nieważności wszystkich umów dawnego GE Money Banku, ani możliwości utrzymania każdej z nich po usunięciu marży. Ocena należy do sądu krajowego. Powinien on ustalić, czy marża stanowi odrębne zobowiązanie oraz czy po jej wyeliminowaniu umowa może nadal obowiązywać bez przekształcania mechanizmu uzgodnionego przez strony.

Znaczenie postanowień dla frankowiczów Banku BPH

Najważniejsze wnioski wynikające z obu spraw są następujące:

• sąd nie może automatycznie „naprawić” umowy przez wykreślenie samej marży banku;
  • usunięcie marży jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy stanowi ona autonomiczne zobowiązanie możliwe do oddzielenia od pozostałej części klauzuli;
  • sąd musi ustalić, czy częściowe wykreślenie nie zmienia istoty warunku przeliczeniowego;
  • sąd pierwszej instancji nie jest związany wskazaniem apelacji sprzecznym z jednoznacznym orzecznictwem TSUE;
  • ponowne pytanie prejudycjalne nie jest konieczne, gdy prawidłowa wykładnia wynika już jasno z wcześniejszych orzeczeń Trybunału.

Postanowienia C-137/25 i C-160/25 mają szczególne znaczenie dla posiadaczy kredytów udzielonych według wzorców dawnego GE Money Banku, których stroną jest obecnie Bank BPH. Potwierdzają, że o dalszym obowiązywaniu umowy nie może decydować mechaniczne wykreślenie jednego fragmentu klauzuli. Konieczna jest analiza prawnego i ekonomicznego znaczenia całego mechanizmu indeksacji.